حسنعلى خان افشار
210
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
محالات طايفه به طايفه قسمت شده است . « 1 » 8 . از جالبترين و شايد كهنترين موضوعات دربارهء كوهنشينان لرستانى كه از ديرباز توجه بيشتر پژوهندگان تاريخ و فرهنگ اين قوم را به خود جلب كرده است ، شناخت ايلها و طايفههاى قوم لر است . حتى به گمان آنها تاريخ يعنى گفتگو از ريشه و پيشينه ايلات و اين كه هر فرد به واسطهء چند پشت با فلان نياى مشهور ايل خويشى دارد . كهنترين اطلاعاتى كه از طوايف لر در دست داريم مربوط به گزارش حمد الله مستوفى است . « 2 » به استناد همين گزارش ابوالقاسم كاشى مؤلف زبدة التواريخ ظاهرا نخستين كسى است كه دربارهء پيشينه قوم لر و طايفههاى آن گزارش مفصلى به دست مىدهد . او از جملهء مورخان روزگار ايلخانى است كه با رشيد الدين فضل الله نيز بر سر نگارش جامع التواريخ به نزاع برخاسته است و خود را مؤلف آن مىداند . ازاينرو زبدة التواريخ را به سان جامع التواريخ نوشت كه تاريخ عمومى عالم را از آغاز تا زمان سلطان الجايتو در بر دارد . برپايهء بازماندههاى پراكندهء اين اثر مىتوان گفت كه سه بخش بوده است كه بخش ميانى آن حوادث تاريخ ايران از فتح بغداد به دست هلاكو تا روزگار سلطان اولجايتو را شامل بوده است و افزون بر آن به تاريخهاى محلى نيز توجه داشته است . از اينرو مىتوان گفت مطالبى كه حمد الله از آنها استفاده كرده و شرف الدين بدليسى نيز آنها را در كتاب خود آورده است « 3 » مىبايد در همين بخش ميانى بوده باشند . « 4 » از مهمترين گزارشهاى بعدى دربارهء قوم لر گزارش معين الدين نطنزى را مىتوان نام برد « 5 » كه علىرغم حذف و اضافاتش ، از مطالب نويسندگان پيشين فراتر نمىرود . پژوهشگر ارجمند ، سكندر امان اللهى بهاروند ، اين گزارشها را با طايفههاى امروز
--> ( 1 ) . چريكف ، سياحتنامهء مسيو چريكف ، ص 36 ؛ و نيز نك : ساكى ، على محمد ، جغرافياى تاريخى و تاريخ لرستان ، ص 189 ؛ ايزدپناه ، حميد ، آثار باستانى و تاريخى لرستان ، ج 2 ، ص ص 2 - 3 ؛ امان اللهى بهاروند ، سكندر ، قوم لر ، ص 135 ؛ ادموند . . . ، دو سفرنامه دربارهء لرستان ، ص ص 87 - 89 . ( 2 ) . نك : مستوفى ، حمد الله ، تاريخ گزيده ، ص ص 549 - 550 . ( 3 ) . نك : بدليسى ، شرف الدين ، شرفنامه ، ص ص 47 - 57 . ( 4 ) . نك : دانشپژوه ، محمد تقى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 17 ، ص ص 284 - 285 ؛ بويل ، جى . اچ . ، ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، ج 2 ، ص ص 373 - 376 . ( 5 ) . نك : نطنزى ، معين الدين ، منتخب التواريخ ، ص ص 40 - 41 و 53 .